De Baai van Napels

Polly kwam laat in de ochtend over de Baai van Napels binnen. Het water had de kleur van groen glas. Aan de andere kant van de baai stond de Vesuvius, half gehuld in nevel, een perfect kegelvormige berg die Pompeii in 79 na Christus had bedolven en sinds 1944 niet meer was uitgebarsten. De lucht rook naar zout, dennen en de diesel van kleine vissersbootjes.

Ze volgde de kromming van de kustlijn westwaarts. Door de straten van Mergellina zag ze wasgoed aan balkons hangen, scooters die zich tussen auto's door wurmden, en een man met een houten kar die citroenen verkocht zo groot als haar eigen hoofd.

Haar bestemming was een gebouw direct aan het water in het park Villa Comunale: een lang, okergeel geschilderd Italiaans neoklassiek bouwwerk met hoge gebogen ramen. Een kleine koperen plaquette vermeldde STAZIONE ZOOLOGICA ANTON DOHRN. Daaronder, in kleinere letters, FONDATA 1872.

Polly kende deze plek. Het was opgericht door een Duitse zoöloog genaamd Anton Dohrn, die in zijn twintiger jaren naar Napels was gekomen omdat de baai het rijkste mariene ecosysteem van Europa was en hij het wilde bestuderen. Hij had het instituut gebouwd met zijn eigen familiegeld en de hulp van mede-wetenschappers. Het was het oudste nog opererende mariene biologisch instituut ter wereld. Sinds 1873 bestudeerde men er al octopussen.

Ze ging op een smeedijzeren reling bij de ingang zitten. Een jonge onderzoeker in witte schoenen en een marineblauwe laboratoriumjas was de achterdeur aan het ontgrendelen. De vrouw zag Polly. Ze keek niet verrast. "Sei in ritardo," zei ze glimlachend. "Of misschien te vroeg. Kom binnen."

Zo liep Polly door de achterdeur van de Stazione Zoologica.

Het gebouw rook naar zeewater, zilt en schoon. Lange gangen liepen tussen kamers vol tanks. Door de glazen wanden zag ze linten van sardines samen draaien, een kleine octopus die tegen een hoek van zijn tank gedrukt zat, een zeeslak die langzaam over een kelpblad bewoog.

De naam van de onderzoeker was Chiara Bianchi. Ze bestudeerde al negen jaar de cognitie van koppotigen in dit instituut. Ze liep snel. "De directeur is deze week in Stockholm," zei ze. "Je zult vooral mij en de dieren zien. De octopussen zijn de slimste van onze dieren. Of in ieder geval de slimste waarvan we zeker weten dat ze bewust zijn. Over de zeeslakken is de jury nog in beraad."

Ze kwamen bij een hoge ronde tank in een stille achterkamer. Een handgeschreven kaartje aan de zijkant vermeldde PASTA, 2.3KG, GPO. In de tank, in de hoek, half opgevouwen in een spoel van plastic pijp, zat een reuzenoctopus uit de Stille Oceaan. Het grootste deel van zijn lichaam had de kleur van de pijp. Acht armen waren netjes om zichzelf gewikkeld. Eén oog, goudkleurig en met een rechthoekige pupil, keek hen door het glas aan.

Chiara zette haar koffie op een toonbank. "Pasta," zei ze, "ontmoet Polly."

De octopus bewoog niet. Zijn huid werd langzaam zachtroze aan de randen waar het de pijp raakte. Polly kantelde haar rode hoofd. De octopus kantelde niets, maar zijn enige zichtbare oog bleef op haar gericht.

"Je kunt op de rand gaan zitten," zei Chiara. "Ze zal je niet natspatten. 's Ochtends is ze rustig. 's Middags wordt ze slim."